از دیدگاه امام حسین اخلاق فردی و اجتماعی چگونه است؟

امام حسین(ع) در یكی از سخنرانی‌های اخلاقی خود، برخی از ارزش‌های اخلاقی را به ارزیابی گذاشت، تا مردم زندگی فردی و اجتماعی خود را تنظیم كنند.

یكی از ارزش‌ها ، راستی و راستگویی است، و دروغ یكی از ضد ارزشها و مانع تكامل روح انسانی است، كه امام(ع) رهنمود داد:

" راستگویی عزت است و دروغگویی عجز و ناتوانی .راز داری ، امانت است و همسایگی خویشاوندی ، یاری و كمك صداقت و پاكدلی است و كار و عمل تجربه، و اخلاق نیك عبادت است، و سكوت زینت و آرایش ، و طمع و آزمندی فقر و گدایی است، و بخشش، بی نیازی و مدارا كردن، نشانه عقل است.(1)


برخی از ارزش‌های اخلاقی

امام حسین(ع) در یكی از سخنرانی‌های اخلاقی خود، برخی از ارزش‌های اخلاقی را به ارزیابی گذاشت، تا مردم زندگی فردی و اجتماعی خود را تنظیم كنند.

امام حسین (ع) فرمود:

"ای مردم! با ارزش‌های والای اخلاقی زندگی كنید، و برای به دست آوردن سرمایه‌های سعادت شتاب كنید، كار خوبی را كه برای آن شتاب نكردید به حساب نیاورید، ستایش را با كمك كردن به دیگران بدست آورید. با كوتاهی كردن سرزنش ها را به جان نخرید. اگر نیكی به كسی روا داشتید و آن شخص قدردانی نمی كند نگران نباشید ، زیرا خداوند او را مجازات خواهد كرد، و خدا بهترین پاداش دهنده ، و بهترین هدیه دهنده است.

بدانید حاجت‌ها و نیازهای مردم به سوی شما، نعمت‌های پروردگارند برای شما، پس نعمت‌‌ها را از دست ندهید كه دچار عذاب الهی شوید.

بدانید همانا نیكی‌ها ستایش به همراه دارد، و پاداش الهی را فراهم خواهد كرد، اگر نیكی‌ها را به شكل انسانی می‌دیدید، آنقدر زیباروی بود كه بینندگان را خوشحال می‌ساخت.

و اگر زشتی‌ها را به درستی مشاهده می‌كردید آن را بسیار زشت روی و بد قیافه می‌دیدید كه دل‌ها از آن نفرت داشته و چشم‌ها فرو بسته می‌شد تا آن را ننگرد.

ای مردم! كسی كه انفاق و بخشش كند بزرگوار است، و كسی كه بخل ورزد پست است، و همانا بخشنده‌ترین مردم كسی است كه به انسانی كمك كند كه به او امیدی نداشته باشد. و با گذشت‌ترین انسان‌ها كسی است كه به هنگام قدرت عفو كند.

و موفق‌ترین انسان‌ها در روابط خویشاوندی كسی است كه با آنان كه از او بریدند ارتباط برقرار سازد كه ریشه‌ها پس از بریده‌شدن شاخه، دوباره جوانه می‌زند.

هر كس در نیكی كردن به برادران خود شتاب كند فردا نتیجه آن را خواهد دید و كسی كه برای خدا به برادر خود كمك كند خدا او را بهنگام نیازمندی پاداش می‌دهد و بیش از آنچه به دیگران كمك كرده بالاها را از او دور می‌سازد.

و كسی كه اندوه دل مؤمنی را برطرف سازد، خدا اندوه و مشكلات دنیا و آخرت او را برطرف خواهد ساخت.

و كسی كه با مردم خوش‌رفتار باشد، خدا نسبت به او خوش‌رفتار است و خدا نیكوكاران را دوست می‌دارد. "(2)


برطرف كردن مشكل مؤمن

یكی از ارزش‌های اخلاقی، در زندگی اجتماعی، بر طرف كردن نیاز نیازمندان، و مشكلات مؤمنین است.

امام حسین(ع) فرمود:

من از پدرم امیرالمؤمنین (ع) شنیدم كه از رسول خدا (ص) نقل می‌كرد كه پیامبر(ص) فرمود:

كسی كه برای برطرف كردن نیاز برادر مسلمان خود تلاش كند گویا خدا را نه هزار سال عبادت كرده است كه روزها را روزه دار و شب‌ها را به شب زنده‌داری گذرانده باشد. "(3)


ارزش مدارا كردن

مدارا كردن و با مردم با مهربانی و نرمی برخورد داشتن، یكی از ارزش‌های اخلاقی در روابط اجتماعی است كه بسیاری از مشكلات رفتاری را برطرف می‌سازد. هم روان و اعصاب انسان از آرامش مطلوبی برخوردار است و هم دیگران از اخلاق خوش ما بهره‌مند خواهند شد.

امام حسین(ع) فرمود:

"كسی كه درمشكلات سرگردان شده نداند چه باید بكند، و راه چاره‌ای ندارد، كلید حل مشكلات او، نرمی و مهربانی و مدارا كردن با مردم است."(4)

صله رحم (ارتباط با خویشاوندان)

اگر زندگی باید به گونه‌ای اجتماعی و در سایه وحدت و همكاری تداوم یابد تا به تكامل و رستگاری برسیم، چه بهتر كه در زندگی اجتماعی به خویشاوندان و اقوام خود توجه داشته و با آنان ارتباط داشته باشیم كه ره‌آوردهای فراوانی خواهد داشت.

امام حسین(ع) فرمود:

" كسی كه دوست دارد ، عمر او طولانی گردد، و روزی او فراوان شود، پس با خویشاوندان خود ارتباط داشته باشد. "(5)


پی نوشتها:

1- تاریخ یعقوبی، ج2، ص 246.

2- كشف الغمة، ج 2، ص 29.

3- بحار الانوار، ج 74، ص 315، حدیث 73.

4- اعلام الدین ، ص 298.

5- عیون أخبارالرضا ، ج 2، ص 48، حدیث 157